Romancı, hikâyeci, edebiyat tarihçisi ve Cumhuriyet döneminde yetişen ünlü bir kültür adamı olan Ahmet Hamdi Tanpınar, aynı zamanda önemli bir şairdir.
Bu kitap şairin tamamlanmış ve yarım kalmış bütün şiirlerini tek kitapta toplamaktadır.

Dergâh Şiirleri Güldestesi'nin amacı, 16 yıllık Dergâh dergisinin serüveninin şiir açısından bir özetini çıkarmaktır.
Güldeste incelendiğinde görülecektir ki, bugün artık epey bir mesafe katetmiş birçok genç şair ilk ürünlerini Dergâh dergisinde yayınlamış, buraya temayüz etmiştir. Gene, bütün kesimlerce ilgiyle izlenen bazı şairlerimiz çoğumuzun artık ezbere bildiği bazı şiirlerini ilk bu dergide yayımlamıştır.
Bu kitapla, genç isimlere verilen emeği ve özveriyi gözler önüne sermek olurken, süreklilik arz eden ve şiirini her geçen gün geliştiren isimlerin altını çizmeye gayret ettik.

"Muhterem pederim Mustafa Nazmi Ersin Beyefendi 1289/1873 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Pederi Kapalıçarşı eşrafından Hacı Şakir Efendi, validesi uzun senelerdenberi Fatih semtinde ikâmet etmiş olan bir ailenin kızı Firdevs Hanım, hemşireleri Fethiye ve Habibe Hanımlardır.
Nazmi Bey pek genç yaşında Devlet-i Aliyye-i Osmaniye'nin Bâb-ı Seraskerî ünvaniyle yâd edilen Harbiyye Nezaretinde kurulmuş olan, mekteb-i küttâb-ı askerî namı altında meslekî tahsil veren müesseseye yazılmış, günün muayyen saatlerinde derslere devam etmek ve diğer saatlerde de Bâb-ı Seraskerî levâzımât ve muhasebât dairesinde çalışmak suretiyle meslekî hayatına hazırlanmıştır.
1908 senesinde İkinci Meşrutiyet'in ilânından sonra İtalyan ve Balkan harbleri esnasında Harbiyye Nezaretinde çalışmış, 1914-1918 Birinci Cihan Harbi müddetince İstanbul'da Teşvikiye'deki Şerif Paşa Konağı'nda Birinci Menzil Müfettişliği muhasebecisi olarak vazife görmüş, bu suretle Devlet-i Aliyye-i Osmaniye'nin; Avrupa-yı Osmanî, Asya-yı Osmanî, Afrika-yı Osmanî ünvaniyle dünyanın üç kıtası üzerindeki muhteşem Osmanlı Devleti'nin Ordu-yı Hümâyûnlarının umûrunu tedvir eden, en mühim devlet dairelerinde uzun seneler vazife görmüş olan bu genç, liyakatli bir muhasebeci olarak amirlerinin takdirlerine mazhar olmuş, taraf-ı Şâhaneden nişanlarla taltîf edilmiştir.
Cumhuriyetin ilânından bir müddet sonra tekaüd olmuş ve İstanbul'un kıymetli irfan müesseselerinden biri olan Cemiyet-i Tedrisiyye-yi İslâmiyye'ye (Darüşşafaka) muhasebecilik vazifesi ile intisab ederek yaş haddi ile emekli oluncaya kadar çalışmış, bir çok kıymetli ilim adamları, şair, edib, muharrir vatandaşların dostlukları ile bahtiyar olmuştu.
Bâb-ı Seraskerî'deki muvaffakiyetli mesaisi arasında aynı zamanda, o devrin edebî cereyanlarının tesiri altında ebced hesabiyle târih düşürmekte muvaffak olmuştur. Eserlerinin mühim bir kısmı millî hamâsiyyat ve tarihî mefahiremize aittir. Maamâfih, bazı mevzular üzerine hece vezniyle yazmış olduğu manzumeleri de mevcuttur. Son derece halim selim ve müşfik bir şahsiyet olan merhum ve mağfur pederim Türk ve İslâm tasavvufunun ve tasavvuf musikîsinin ve o zamanki musikî cereyanının tesiri altında son derece hassas bir şair idi. Eserlerinin bazıları zamanın gazete ve mecmualarında neşredilmiş olup, muhiti tarafından takdire mazhar olmuştur. Merhum pederimin eserlerinde hâkim olan ruh, ilâhi bir tazim ve takdis ile ziyadar bir tasavvuf sevgisidir."
Nezahet Nurettin Eğe

Prof. Dr. Ö. Faruk Huyugüzel ve Dr. Şerife Çağın'ın uzun süren araştırmalar sonucu hazırladığı Eşref-Bütün Eserleri adlı çalışma şairin basılı kitaplarını, kitap çapındaki eserlerini ve kitaplarına girmemiş şiir ve nesirlerini ilk defa orijinal ve ilmî şekilde topluca vermektedir. Şiirleri dilden dile dolaşan ve neredeyse anonim bir kişilik haline gelen Eşref'in eserlerini seçmeler halinde değil, tam olarak okuyuculara sunan bu çalışma, hem Sultan II. Abdülhamit ve II. Meşrutiyet dönemlerinin siyasî ve sosyal hayatına bir ayna tutmakta hem de Eşref'in hiciv sahasındaki kudretini somut olarak ortaya koymaktadır.

Servet-i Fünun şiirinin Tevfik Fikret ile birlikte önde gelen adlarından olan Cenap Şahabettin (1870-1933) şairliği kadar nesirleriyle de büyük ilgi uyandırmış bir şahsiyettir. Dergilerde yayımladığı şiirleri üzerinde çeşitli değiştirmeler yaptığı anlaşılan Cenap Şahabettin, şiirlerini Evrâk-ı Leyâl adı altında toplamak istemişse de bu gerçekleşmemiştir. Şiir kitabının adı olarak düşündüğü bu ad ile nesirlerini topladığı Evrak-ı Eyyam arasındaki karşıtlık dikkati çeker, Cenap Şahabettin'in şiirlerini Evrâk-ı Leyâl adıyla toplamak istediğine dair kayıtlar mevcutsa da onun bu kitabı yayımlamadığını biliyoruz.
Ali İhsan Barlas'ın evrakı arasında bulduğumuz bir Evrâk-ı Leyâl nüshası bu kitabın basılması için hazırlıkların başlamış olduğunu göstermektedir. Eserde şiir sanatını çok ciddiye alan Cenap Şahabettin'in Ali İhsan Barlas tarafından derlenen şiirleri bulunmaktadır.
"Kim şi'ri yıkarsa düşmanımdır Her düşman-ı şi're düşmanım ben" diyen Cenap, ömrü boyunca şiirle uğraşmıştır. Dil konusundaki yanılgısı bugün onun şiirlerini hayatımızdan uzaklaştırmış olsa da kim kar yağdığında "Elhan-ı Şitâ"yı hatırlamaz. Bugünün romantizme susamış görünen okuyucularının Cenap Şahabettin'in şiirlerini okumaktan haz duyacaklarını umuyoruz.

1918 tarihli İlham-ı Vatan şairin 1876 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan itibaren yazdığı vatanî şiirlerini bir araya getirmektedir. Hep Yahut Hiç ise kitaplarına girmemiş şiirlerinden oluşuyor.

Abdülhak Hâmid'in bütün şiirleri bu kitapla tamamlanmaktadır. Şairin gençlik eserleri olan Kahpe (Bir Sefilenin Hasbihali) ve Garam genç yazarın kafasındaki bütün problemleri yakından dile getirdiği şiirleridir.
Onun birçok eserinin -Makber de dahil- başlangıcı bu kitaplardadır. Kabına sığmayan, feryat eden, başka âlemler arayan Hâmid'in yenilikçi yönünü gösteren bu ilk dönem eserlerinden Garam ne yazık ki yazılır yazılmaz basılamamış, tefrika edilebilmek için II. Meşrutiyet'i, kitap hâline gelmek için de Cumhuriyet dönemini beklemiştir. Kahpe ise adı Bir Sefilenin Hasbihali'ne çevrilerek basılabilmiştir.

Şiir konularını daha çok kendi hayatından seçen Abdülhak Hamid belki de en fazla Makber adlı eseri ile tanınıyor. Bu eser Bombay'a birlikte gittikleri karısı Fatma Hanım'ın vefatı üzerine kaleme alınmıştır. Makber'i hemen hemen aynı meselelerin işlendiği Ölü ve Hacle takip eder.

Edebiyatımızın en cazip ve etkisi günümüz şiirinde de kuvvetle devam eden şairi Ahmet Haşim, birçok şiirinde "melâl"in şiirini yapmış ve okuyucularını derinden kavramıştır.
"Melâli anlamayan nesle âşinâ değiliz"
mısraının isyanı
"Ve mâî gölgeli bir beldeden cüdâ kalarak,
Bu neyf ü hicre müebbed, bu yerde mahkûmuz"
mısralarının yalnızlığa sığınış ve katlanışı takip eder. Yalnızlığı "O Belde"sinde, nice okuyucusunu da beraberinde sürükleyerek yaşayan Ahmet Haşim, aynı zamanda duyularıyla yaşayan ve onları denemelerinde dile getiren eşsiz bir şair ve denemecidir.
Haşim'le konuşmayı büyük bir zevk olarak niteleyen yakın dostlarından Nurullah Ataç bir yazısında "Eseri, sözleri kendi kitabındadır, başka yerde değil. Onu anlatacak münekkitler bekleyeceğimize o kitabı açıp okuyalım" der.
Haşim'in kitapları hep okundu. Şairler de şiir sevenler de onun şiirinde daima yeni hazlar buldular, dünyayı onun mısralarıyla daha da anlamlı gördüler:
Gün bitti. Ağaçta neş'e söndü.
Dallar ateş oldu. Kuş da yakut.
Yapraklarla kuşun parıltısından
Havzın suyu ergûvâna dündü.
Elinizdeki kitap Haşim'in şiirlerinin yeniden gözden geçirilerek hazırlanmış şeklidir.

1911'de yayımlanan Safahat, Mehmet Âkif'in ilk şiir kitabıdır. Bu tarihte otuz sekiz yaşında olan ve ilk gençliğinde başladığı şiir yolculuğunun birkaç cildi dolduracak sayıdaki çoğu eski tarzda ürünlerini daha sonra kendisi bile görmek istemeyen şairin bu kitaptaki şiirleri, onun kendisini milletinin karşısında sanatıyla sorumlu saydığı dönemin ürünleridir. Dolayısıyla bu kitaptaki şiirleri onun olgunluk döneminin ilk ürünleri olarak okumak gerekir. Mehmet Âkif'e daha bu ilk şiirleriyle "millî şair" unvanı verilmiş ve o bu onuru hak ettiğini sonraki kitaplarıyla da ispatlamıştır. Adının da işaret ettiği gibi toplum hayatının "safahat"ını kaleme alan şair, sonraki kitaplarında da bunu sürdürecek, bu yüzden bu adlandırmayı, her birinin ayrı bir adı da olan diğer kitaplarında üst başlık olarak koruyacaktır.

Mehmet Âkif'in ikinci şiir kitabı. 1912'de basılan kitap, uzun soluklu tek bir şiirden meydana gelir. Âlem-i İslâm adıyla bir seyahatnamesi bulunan Tatar gezgini Abdürreşit İbrahim'i hatırlatan bir vaizi Süleymaniye Camii kürsüsünde konuşturduğu eserinde Mehmet Âkif, bu "beyaz sakallı, temiz yüzlü ihtiyar"a Türk-İslâm dünyasını ve özellikle de İstanbul'u tasvir ettirir. Vaizin kimliği dolayısıyla Türk dünyasına da geniş yer verilen eserde 1905 Meşrutiyeti sonrasında Rusya Türklerinin hak ve özgürlük mücadelesi de anlatılır. Eser aynı zamanda İkinci Meşrutiyet dönemi İstanbul'unun sivil-asker bürokrasisiyle, aydınlarıyla ve geniş halk kitleleriyle gerçekçi bir fotoğrafını da verir. Süleymaniye Kürsüsünde, hem Abdürreşit İbrahim'in hem de M. Âkif'in temsilcilerinden bulunduğu modernleşmeci bir proje olan İslâmcılık fikriyatının önemli metinlerindendir.

Hakkın Sesleri, Mehmet Âkif'in bazı ayetlerin manzum yorumunu yaptığı şiirlerden meydana gelir. Süleyman Nazif'in, "Kur'an'ı Cenab-ı Hak Türk lisanıyla inzal etmeyi murad etseydi, Cebrail'i bî-şüphe Safahat şairi olurdu" sözüne hak verdiren şiirlerdir bunlar. Balkan Savaşı'nın acılı günlerinde yazılan bu şiirlerde Akif umutsuzlukla çırpınır, öfkeyle haykırır, çaresizlikle ağlar. Fakat umudunu yitirmemiştir; halkın silkinerek üzerindeki ölü toprağını atacağına dair inancını korumayı başarır. Nurettin Topçu'nun Âkif'in şiirinde bulduğu "isyan" ve "iman"ın en yoğun şekilde görüldüğü eser Hakkın Sesleri'dir.

Safahat'ın dördüncü kitabı olan Fatih Kürsüsünde, ikinci kitap Süleymaniye Kürsüsünde gibi uzun soluklu tek bir şiirden meydana gelmektedir. Yine Süleymaniye Kürsüsünde gibi bu da -bu kez Fatih Camii'nde verilen- bir vaaz olarak tasarlanmıştır. Bu eser, M. Âkif'in dinî-hikemî şiirleri arasında, insanın birey olarak Allah'la ilişkisinden ziyade, genelde insanların ve özel olarak da Müslümanların yeryüzündeki durumu ile kendilerine ve Allah'a karşı sorumluluklarını anlatması bakımından öne çıkar. Fakat diğer taraftan Âkif'in önceki kitaplarında, özellikle ilk kitaptaki bazı şiirlerde daha çok soru soran bir tavırla karşımıza çıkan birey de bu eserde yaratılış konusundaki zihnî problemlerini çözmüş, yaratılışın gayesine ilişkin sorularının cevabını bulmuştur.

Tamamı on şiirden meydana gelen Hatıralar’daki şiirlerden dördü, bazı âyet ve hadislerin manzum yorumudur ve bu yönüyle Safahat’ın üçüncü kitabı olan Hakkın Sesleri’ndeki şiirlere benzer. Kitaptaki en önemli ve bir bakıma kitaba adını veren şiir “Berlin Hatıraları”dır. Şairin Birinci Dünya Savaşı sırasında yaptığı Berlin seyahatinin izlenimlerini yansıtan bu şiir, onun İslâm dünyası ile Batı’yı gözlemlerine dayanarak karşılaştırmış olması dolayısıyla önemlidir. Kitaptaki “Necid Çöllerinden Medine’ye” ve “El Uskur’da” şiirleri de şairin Arabistan ve Mısır seyahat izlenimlerinin ürünleridir. Bu şiirlerin tamamının ortak noktası, bizim için bir felâketle sonuçlanan Birinci Dünya Savaşı yıllarında kaleme alınmış olmaları ve bu yüzden Balkan Savaşı’nın acılarını yansıtan Hakkın Sesleri’ndeki şiirler gibi hüzün ve karamsarlığın egemen olmasıdır.

Âsım, Mehmet Âkif’in sanatının önemli eseridir. Birinci Dünya Savaşı sırasında Mehmet Âkif’i temsil eden Hocazade’nin Fatih’in Sarıgüzel Mahallesi’ndeki evinde dostu ve babasının öğrencisi Köse İmam’la karşılıklı konuşmalarından meydana gelen manzum bir diyalogdur. Eser aynı zamanda Âsım’ın neslinin Çanakkale’de gösterdiği direnişin destanıdır. Bu eserinden dolayı Cenap Şahabettin’in “yalnız asrımızın değil, hatta tarihimizin en büyük destanî şairi” olarak nitelediği Mehmet Âkif’in bu eseri, Türkçenin büyük söz ustası Süleyman Nazif’i de kendisine hayran bırakmıştır. Nazif Âsım için şöyle der: “Yarabbi!.. Şair bu mısraları senin arş-ı ilhâmından birer birer yeryüzüne indirirken, ruhu, kimbilir, heyecandan ne kadar sarsılmış; dimağı, kalbi, a’sâbı ne kadar yıpranmış… ve ne kadar harâb olmuş!.. Onun yazdıklarını biz yalnız okurken, bu kadar titredik ve sarardık.”

    Mehmet Âkif’in yedinci ve son şiir kitabı Gölgeler’deki şiirlerin çoğu onun vatanından uzakta olduğu ömrünün son on yılına aittir. Bu şiirlerde o artık bir toplum ve sosyal olaylarla ilgilenen şair olmaktan çok bir “ben” şairidir. Dış dünyadan kendi iç dünyasına yönelen şairin, bu devrenin en önemli ürünleri olan “Gece”, “Hicran” ve “Secde” şiirlerinde bu içe dönüş tasavvufî bir boyut da kazanmıştır. Gurbet duygusu ve yalnızlığa yaşlılık ve hastalığın da eklenmesi bu dönemin şiirlerini hem hüzünle gölgelemiş hem de yer yer zehirli serzenişlere yol açmıştır. Pek çok eleştirmen Mehmet Âkif’in bu şiirlerini sanatının zirve noktası olarak değerlendirmişlerdir.

Tanzimat'tan sonraki yenileşme dönemi Türk edebiyatının ikinci devrinde yetişen Abdülhak Hâmid, Türk edebiyatında şekil ve muhteva bakımından gerçek anlamda yenilikler yapmış, daha yaşarken "şâir-i âzam" unvanı ile anılmıştır. Türk edebiyatına gerçek mânada romantizmi getiren Hâmid ilhama bağlı bir şairdir. Aşk, tabiat, cemiyet, vatan, Tanrı, ölüm, âhiret, ruh, ezel-ebed gibi temaları konu edinen şair aynı zamanda aruz vezninin kalıplarını değiştirmiş, bazan da büsbütün yeni şekiller denemiştir. Şiire ferdî macerasını sokması ile de klasik şiir anlayışından ayrılır. Bu eser A. H. Tarhan külliyatının ilk cildidir.

Türk edebiyatının önemli yazarlarından biri olan Ömer Seyfettin, fikir ve edebiyat alanımızda silinmez izler bırakmıştır. Hülya Argunşah'ın titiz bir şekilde yaptığı araştırma sonucu orjinal hallerine ulaştığı, hazırladığı şiirleri, mensur şiirleri, fıkraları, kendi yazdığı hatıraları ve mektuplarının tamamı bu ciltte birlikte yayımlanıyor.