..:: Dergâh Yayınları ::..

=== Anasayfa === Arama === Tüm Yayınlarımız === Tüm Yazarlarımız === Hakkımızda === Bağlantılar === Satış Yerleri === İletişim === English

ÇAĞDAŞ İSLÂM DÜŞÜNCESİ

İslâm düşüncesinin XIX ve XX. yüzyıldaki açılımları ve problemleri... Kişiler, konular, tartışmalar, eserler...

CUMHURİYET İDEOLOJİSİNİN NAKŞİBENDÎLİK TASAVVURU
Şerif Mardin Örneği
Fatih M. Şeker

Türkiye'de sosyal ve siyasî hadiselerin yorumlanmasında din unsuruna önem atfeden akademisyenlerden biri olarak Şerif Mardin'in Nakşibendîlikle alakalı kaleme aldığı yazılar bir bütünlük içinde tetkik edilerek çapraz okumalara tabi tutulduğunda ortaya çıkan manzara hiç de içaçıcı değildir. Ona göre mazide ve halihazırda (hatta gelecekte de) Türkiye'yi hem yapan hem yıkan, aslî unsurlarından biri; 1950'lerden önce derinlerde, 50'leri müteakiben de görünürde akan Nakşîliktir. Osmanlıyı ve din meselesini henüz halledebilmiş olmaktan uzak görünen Cumhuriyeti ihata edebilmenin ilk merhalesi, Nakşibendîliği tetkik etmekten geçer…
Mardin'i ilgilendiren esas mesele Nakşibendîliğin tarihi ve geleneğinden ziyade Türklerin din / İslâm tasavvurunu oluşturan en önemli tarikat etrafında zamanın şartlarına tabi olabilecek ve sistemi tahkim edebilecek potansiyel bir müslümanlığın mevcudiyetini yoklamaktır. Ona göre Osmanlıların ruhunu teşkil eden ve sistemin bekasını sağlayan unsurları bünyesinde barındıran Nakşîlik Cumhuriyet için de aynı vazifeyi deruhte edebilecek vasıflara sahiptir. Nitekim çekirdek kadrosu itibariyle Nakşibendîlik çerçevesinde mütalaa ettiği "AKP'nin iktidarda olması Kemalizm'in bir başarısı sayılmalıdır" ifadesiyle akademik sırrını ifşa etmektedir.
Şerif Mardin'in, üzerine dinî, siyasî ve sosyal hükümler bina ettiği Nakşîlik konusundaki bilgilerinin sıhhati ve derinliği ile bunlarla birlikte yürüyen yorumlarının değeri bu eser boyunca tetkike tabi tutulmuştur.

DERVİŞİN HAYATI SÛFÎNİN KELÂMI
Hal Tercümeleri-Tarikatlar-Istılahlar
Mustafa Kara

"Devamlı hasret olan vecd ile, niha-î vuslat hali yaşatan huzur, acaba birbirinin zıddı haller midir? Görünüşte öyle olmakla beraber, hakikatte vecd ile huzur, birbirine zıt ve aykırı davranışlar değildir. Tasavvufun gayesi olan huzura, vecd yolu ile ulaşmak zarûridir. Ancak, huzura ulaştıktan sonra, dervişte vecd yok olmuyor. Aynı huzur mertebesinin, hayatının her ânında bozulmadan, zayıflamadan devamı mümkün olmadığına göre, derviş huzura yükselmek için her defasında vecdin kanatlarını açmaya muhtaç oluyor. Vecd, onu tekrar huzura yükseltiyor. Huzur zamanla gevşeyince, yine vecdin kuvvetiyle havalanmak zorundadır. Şu halde, vecd ile huzur mütemadiyen birbirlerini kovalıyorlar. Ancak, bazılarında vecdin şiddetine nisbetle huzur zayıftır. Bazılarında ise vecdin şiddetinden ziyade, huzurun enginliğine şâhit oluyoruz. Yunus Emre ile Mevlâna gibi vecd ve istiğrâkın en taşkın kahramanları, bize en kuvvetli feryadlarını ulaştırmış olanlardır. Bunlarda dile gelen Allah sevgisi, şiir halinde bize nüfuz edecek yolu bulmuştur. Mutasavvıfların vecd derecesini, terennümleri ile ölçerek az çok bilmekteyiz. Ancak, huzur mertebelerini bilmemize imkân yok. O mahrem mıntıkaya, yabancı nüfuz edemediği gibi, iki dosttan başkası, onda olup bitenleri bilemez."

İBN HALDUN ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR

Sâtî el-Husrî

Bu eser İbn Haldun'un kavramları ve temel düşünceleri ile ilgili çalışmalara bir "Giriş" niteliğindedir. Mukaddime'yi okumak veya İbn Haldun'un görüşleri üzerinde araştırmalar yapmak isteyenler daha önce bu eseri okumalıdırlar.

İBN-İ SİNÂ - DESCARTES
Metafizik Bir Karşılaştırma
H. Ömer Özden

İslâm dünyası çok erken tarihlerde fetihler yoluyla döneminin yaşayan kültürleriyle karşı karşıya gelmiştir. İran'da, Mısır'da Suriye'de, Grek-Bizans havzasında, Hindistan'da yaşayan kültürler ve düşünme-yaşama teknikleri bunların başında gelmektedir. İslâm dünyası kompleksiz diyebileceğimiz bir tavırla bütün bu kültürleri tanımaya, anlamaya, tenkide ve seçmeye tabi tutarak benimsemeye, bir tür içselleştirmeye yönelmiştir. Metafizik konular merkezinde İbn Sina-Descartes karşılaştırması bu tarihî çizgi üzerinde irdelenmektedir.

İSLÂM DÜNYASINDA MODERNİST DÜŞÜNCE

Mazhüriddin Sıddıkî

İslâm dünyasındaki modernist düşünce, askeri yenilgiler, sömürgeleşme ve bunların beslediği Batının üstünlüğü inancının ardından geldi. İlk zamanlar sırf askerî ve teknik alanla sınırlı tutulacağı sanılan ve zaruret olarak görülen ıslahat, modernleşme, batılılaşma... sonraları dünya görüşlerine, zihniyete, inançlara ve dinî düşünceye kadar uzandı. Sıddıkî'nin kitabı bütün bu süreçler için iyi bir özet ve değerlendirmedir.

İSLÂM DÜŞÜNCESİNİN YAPISI

Süleyman Uludağ

14 asır gibi uzun bir zaman dilimi, geniş bir coğrafya ve farklı dinî-kültürel unsurları içinde teşkil eden İslâm düşüncesi birbirini tamamlayan farklı ekollere, meşreplere de kaynaklık etti. Bu eserde dört büyük ekol merkezinde İslâm düşüncesinin bütün boyutları karşılaştırmalı olarak ele alınıyor.

İSLÂM FELSEFESİNİN KAYNAKLARI

Y. Kumeyr

Arap asıllı bir Hıristiyan olan Kumeyr'in kitabı, İslâm felsefesinin teşekkülünü etkileyen kaynaklar olarak İslâmiyet öncesi Arap kültürünü, Fars, Hint, Yunan kültürlerini ve bu kültürleri İslâm dünyasına taşıyan kanalları (medreseler ve tercümeler) ele alınıyor.

İSLÂM SİYASET İLİŞKİLERİ

Süleyman Uludağ

İslâm toplumu canlı ve hareketli olduğu dönemlerde, ihtiyaçları doğrultusunda kendi meselelerini kendisi ortaya koyuyor ve yine kendisi çözmeye çabalıyordu. Bu meseleler miadlarını ve tabii ömürlerini doldurunca da yerine lüzumlu ve güncel olanlarını koyuyor, eskilerini kültür deposuna kaldırıyordu. Yabancıların dışardan empoze ettikleri çözümler konusunda da son derece dikkatli davranıyordu.
Bu eserde İslâm siyasî düşüncesinin iyi bir özeti ve modern dönemde din-siyaset ilişkileri tartışılmaktadır.

İSLÂMCILARIN SİYASÎ GÖRÜŞLERİ 1
Hilafet ve Meşrutiyet
İsmail Kara

II. Meşrutiyet devrinde müstakil bir siyasî-dinî-fikrî hareket haline gelen İslâmcılık düşüncesi bu eserde ana metinlerden yola çıkılarak ele alınıyor. İslâmcıların hilafet, meşrutiyet, istibdat, muhalefet, meclis, fırka (parti) kavram ve kurumları konusundaki temel yaklaşımları karşılaştırmak ve tenkitçi bir metodla ele alıyor.
Tamamı üç cilt olması planlanan serinin bu ilk ve genişletilmiş ikinci baskısı olan kitapta; üç bölüm halinde İslâmcıların İttihat ve Terakki, ilmiye ve tarikatlarla, matbuatla münasebetleri de işleniyor.

METİNLERLE GÜNÜMÜZ TASAVVUF HAREKETLERİ
(1839-2000)
Mustafa Kara

Tanzimat'tan günümüze kadar tasavvuf ve tarikatların nasıl ele alındığını konu edinen kitap Türkiye merkezli olmakla beraber İslâm dünyasına ve batıya da uzanıyor.
Kronolojik olarak önemli tarikat önderleri, tarikat yapılaşmaları ve yayın organları; siyasî merkezin, aydınların, yayın dünyasının tasavvuf ve tarikatlara bakışı ele alınıyor; tasavvuf çevrelerinin kendilerini nasıl var kıldıkları ve savundukları şerh ediliyor.
Kitabın en önemli tarafı problemler etrafında tarafların kaleme aldığı metinleri aynen vermesidir ki bu açıdan tek kaynaktır.

MUHAMMED ABDUH'UN DİNÎ VE SİYASÎ GÖRÜŞLERİ

Mehmet Zeki İşcan

Çağdaş İslâm düşüncesinin üst bir temsilcisi olarak Abduh'un dinî, siyasî ve sosyal fikirleri aynı zamanda birçok akıl karışıklığına, karmaşık problemlere de yol açmıştır. Mehmet Z. İşcan'ın kitabı bütün bu çabaları toplu olarak vermeye çalışan Türkçe ilk çalışmadır.

OSMANLILAR VE VEHHÂBÎLİK
Hüseyin Kâzım Kadri'nin Vehhâbîlik Risalesi
Fatih M. Şeker

Modern İslâm düşüncesi üzerine kafa yoranların modernleşmenin fikri zeminine yerleştirdiği unsurlardan birisi hiç şüphesiz Vehhâbî hareketidir. Bu hareket İslâm dünyasında ve Türkiye'de umumiyetle, Vehhâbîliği dinî tecdit hareketi olarak değerlendiren Batılıların bakışaçılarına bağlı kalınarak ele alınmış, Osmanlı müelliflerinin görüş zaviyeleri ise paranteze alınarak görmezden gelinmiştir. Halbuki İslâm dünyasındaki modernleşme hâdisesini etraflı bir şekilde değerlendirerek tanımlayabilmek için Osmanlıların Vehhâbîlik tasavvurundan müstağni kalmanın imkânı ve izahı aslında yoktur. Modernleşme hadisesinin Osmanlı ikliminde sebep olduğu problemleri büyüten, derinleştiren etkenlerden biri olması hasebiyle siyasî çerçevede Vehhâbîlik hareketi modernleşme hâdisesi için başlangıç merhalelerinden biri kabul olabilir. Modernleşme devrinde savunulan ve tecrübe edilen fikirlerin hiç şüphesiz Vehhâbîliğe uzatılabilecek pek çok tarafları vardır. Ancak son dönem Osmanlı düşünürlerinin Vehhâbîlik telakkisinin, bu başlangıcın ayrılmaz bir parçası olarak addedilmesi gerektiği de meydandadır.
Osmanlı Devleti'nde bu hareketi büyük bir vukûfiyetle ele alıp değerlendiren yegâne isim Cevdet Paşa'dır. Paşa'nın Vehhâbîliği ele alışı, yaygın bakış açısının zaaflarıyla malul gibi gözükse de çok mahiranedir. Vehhâbîlik meselesinde Cevdet Paşa'nın karşısındaki isim zaman farkıyla Vehhâbîliğin kendisiyle iklim değiştirir gibi gözüktüğü Hüseyin Kâzım Kadri'dir. Abdülvehhâb ve Vehhâbîler ünvanıyla vâkıfâne ve kıymetli bir risâle kaleme alan Hüseyin Kâzım, Osmanlı resmi görüşünün mümessili Ahmet Cevdet Paşa'yla âdeta hesaplaşarak Vehhâbîliği yeni baştan yoklar ve savunur.
Bu çalışmada Cevdet Paşa'dan itibaren Osmanlı mütefekkirlerinin Vehhâbîlik meselesine bakışları tetkik edildikten sonra Hüseyin Kâzım'ın eseri değerlendirilmekte ve ilk defa olarak neşredilmektedir.

TÜRK TASAVVUF TARİHİ ARAŞTIRMALARI
Tarikatlar - Tekkeler - Şeyhler
Mustafa Kara

İslam kültür ve medeniyet tarihinin ana alanlarından bir olan Tasavvuf tarihi ile ilgili araştırmalar yeni ise de bu kültürün unsurlarını bize aktaran kaynak eserlerin kaleme alınması çok eskidir. İslamın ilk yüzyıllarında daha çok tasavvuf terimlerine açıklık getirmek isteyen eserlere, X. yüzyıldan sonra tabakât/biyografi yazma boyutu ilave edilmiştir. XII. yüzyıldan sonra tarikatların sahneye çıkmasıyla birlikte yaygınlık kazanan tasavvufî hayat ve müesseseler, vakıfların da desteğiyle sosyal hayattaki tesir ve nüfûzunu en üst noktaya taşımıştır.
Farklı tarikatlara mensup olan tekkler ve zâviyeler, dinî-ahlâkî hayatı merkeze alan çalışmalarının yanında çevresinde var olan her türlü problemlerle de yakından ilgilenmiştir.
Dervişler, eserleri, kurumları ve sözkonusu kurumlar vasıtasıyla kurdukları çok yönlü ilişkiler, gerçekleştirdikleri faaliyetler İslâm coğrafyasının her yerinde mevcuttur. Önümüzde binlerce sufî ve derviş, yüzlerce tekke ve kitap, onlarca meşreb ve tarikat olunca "bütün yazdıklarımız denizden bir katredir" cüölesi, tevâzu sınırlarından kurtularak gerçekleri dile getirme makamına yükselecektir.

Sunucu, Programlama ve Tasarım: GösterGe Hizmetleri